Arcade bắt đầu đầu những năm 1970 và bùng nổ trong thời hoàng kim game cuối thập niên 70 và đầu 80. Các cổ điển như Pong (1972), Space Invaders (1978), Pac-Man (1980), Donkey Kong (1981) và Galaga (1981) biến quán arcade thành hiện tượng văn hóa. Game thường nằm trong tủ đứng với artwork, điều khiển và phần cứng riêng, mỗi máy gần như một máy chơi dựng riêng. Giữa những năm 1980, arcade đã thành trụ cột giải trí toàn cầu, với Atari, Namco, Capcom, Sega, Konami và SNK định hình ngành.
Cuối thập niên 80 và 90, phần cứng arcade ngày càng mạnh, thêm chip đồ họa chuyên, setup nhiều màn, và đổi mới định hình thể loại. Fighting như Street Fighter II, Mortal Kombat và The King of Fighters thống trị, trong khi tủ đua như Daytona USA và rhythm như Dance Dance Revolution đẩy tương tác thể chất. Bo mạch arcade khác nhau rất rộng — từ chuẩn JAMMA tới nền tảng dựng riêng như dòng CPS của Capcom hay Model 2 và Naomi của Sega. Sự đa dạng tạo hệ sinh thái phần cứng phong phú nhưng phân mảnh, nhiều thứ có nguy cơ biến mất theo thời gian.
MAME (Multiple Arcade Machine Emulator) xuất hiện — dự án phần mềm ra mắt năm 1997 do Nicola Salmoria, với mục tiêu bảo tồn lịch sử arcade. MAME giả lập hàng nghìn máy arcade ở tầng phần mềm, để game cổ điển vẫn được nghiên cứu, chơi và giữ dù phần cứng gốc hỏng. Nó hỗ trợ từ game vector đen-trắng sớm tới tựa 3D đa giác nâng cao. Ngoài gameplay, MAME giả lập bo âm, hành vi CRT, thậm chí phụ kiện súng ánh sáng. MAME không cung cấp ROM game (vì luật bản quyền), nhưng đã thành trụ cột bảo tồn số cho văn hóa arcade. Ngày nay nó vẫn là một trong những dự án giả lập được kính trọng và bền nhất lịch sử game.
Phần cứng arcade: Thông số chung theo thời kỳ
| Thời kỳ | CPU phổ biến | Khả năng hình | Bo mạch / chuẩn nổi bật |
|---|---|---|---|
| 1970s | Logic rời, Intel 8080, Zilog Z80 | Đơn sắc hoặc tile màu cơ bản | Tùy máy |
| Đầu 1980s | Zilog Z80, 6502, Motorola 6809 | Dựa tile, sprite sớm | Chuẩn dây JAMMA (1985) |
| Cuối 1980s–1990s | Motorola 68000, SH-2, R3000, PowerPC | Sprite nâng cao, scale, 2D/3D | Capcom CPS-1/2, Sega Model 1–3 |
| Từ 2000s | Dựa PC (x86), PowerVR, GPU Nvidia | Render 3D, xuất độ phân giải cao | Sega Naomi, Atomiswave, Taito Type X |
Tổng quan MAME (Multiple Arcade Machine Emulator)
| Tính năng | Mô tả |
|---|---|
| Phát hành lần đầu | 1997, Nicola Salmoria |
| Mục đích | Bảo tồn phần cứng arcade bằng giả lập phần mềm |
| Hệ thống hỗ trợ | Hơn 10.000 bộ arcade và biến thể |
| Giả lập lõi | CPU, phần cứng hình, âm, đầu vào, phụ kiện, mô phỏng CRT |
| Xử lý ROM | Cần dump ROM hợp pháp (MAME không cung cấp) |
| Nền tảng | Windows, Linux, macOS, và bản đa nền tảng |
| Frontend GUI | MAMEUI, RetroArch, LaunchBox, Attract Mode |
| Cách dùng nổi bật | Bảo tàng số, bảo tồn tại nhà, nghiên cứu, chơi hobby |